woensdag 30 juni 2010

Vrouwelijke beroepsnamen verdwijnen

Stel, ik ben pas ontwaakt uit een coma van een jaar of tien en ik sla de krant op. Dan zou ik me al snel gaan afvragen waar toch al die vrouwen gebleven zijn. De schrijfster, directrice, rectrix of mentrix? Ze komen niet meer voor in Nederland. Ik lees schrijver Yvonne Kroonenburg schaduwt Alexander Pechtold (1) en vraag me af zij zich heeft laten ombouwen. Ik zie dat Aletta, ook bekend als De Vrouwenbibliotheek, een nieuwe directeur heeft in de persoon van Saskia Wieringa (2). "Saskia?", denk ik dan, "dat is toch een meisjenaam, een bijbelse meisjesnaam zelfs? Toch niet zowel jongens- als meisjesnaam, zoals Sascha of Marijn?" Verwarring alom.

Dus dan zoek je het op. In het Stijlboek NRC Handelsblad lees ik dat rectrix mag indien de persoon in kwestie dat zo wenst. Je ziet het voor je:
- Hee, Dymph van den Boom is benoemd tot rector magnificus.
- Dymph? Is dat een hij of een zij?
- Een zij, volgens mij. Ja klopt, een zij.
- O. Bel even of ze rector of rectrix genoemd wil worden?
- Dat wordt rectrix magnifica, dan?
- Doe toch maar even. De enige andere vrouwelijke rector magnificus is van de Universiteit voor Humanistiek en dat is mevrouw Prof. Dr. Hans Alma.

In het Stijlboek verder geen woord over schrijfster of directrice. Birgit Donker trad af als hoofdredacteur, dat wel. Alsof redactrices alleen voor de Opzij of de Libelle werken.

Het Genootschap Onze Taal somt drie tendensen onder taalgebruikers op. Die taalgebruikers doen het niet snel fout, bij het Genootschap; het is de meest redelijke leraar Nederlands die men zich denken kan. Daar staat tegenover dat je het predikaat foutloos ook niet makkelijk haalt, bij hem.

Er is een groep die consequent geslachtelijk is. Welnu, met violiste, redactrice en tramconductrice heb ik geen moeite, maar buschauffeuse wordt al studentikoos en directrice heeft een hardnekkige connotatie met kostscholen. En zou Femke Halsema de heer Balkenende opvolgen, werd zij dan première?

Een andere groep vermijdt het probleem, dus bezigt verpleegkundige en leerkracht, maar komt dan in de problemen met timmerman, aldus het Genootschap. Dit geeft laf taalgebruik. Er mankeert niets aan de groentevrouw bij ons in het dorp en bij Jan, Jans en de Kinderen kwam er al twintig jaar geleden een kordate dame met een shaggie en een gereedschapskist aan de deur die zich meldde als de timmer.

De derde groep "is zo neutraal mogelijk en dat komt neer op de mannelijke term. Deze tendens is gemeengoed geworden", aldus het Genootschap. Het Genootschap geeft geen waarde-oordeel.

Loket Diversen doet dat wel. Het is een taalverarming! Die moet bestreden worden en tegengegaan! Want nieuwe woorden zijn best chill of cool, maar is dat een reden om oude woorden te laten verkommeren of weg te gooien? Neen, neen, en nog eens neen!

En hoezo is de mannelijke term de meest neutrale? Dat impliceert dat de vrouwelijke term niet neutraal is, waaruit volgt dat secretaresse altijd een vrouwenberoep zal blijven. Tijd voor een feministisch golfje, vinden wij. En niet alleen om deze reden, maar daarover later wellicht meer.

Tenslotte: over timmerman gesproken, wil iedereen die kinderen op de PABO heeft daaraan mededelen dat het niet timmermannen maar timmerlieden of timmerlui zijn, en evenzo brandweerlieden of -lui? Dank u. Want anders zijn die woorden over vijf jaar uitgestorven.

bronnen:
1. NRC Handelsblad 25 mei 2010, voorpagina.
2. Vrij Nederland, 18 augustus 2009

2 opmerkingen:

Floris Dogterom zei

'Genootschap, doe er wat aan'. Je bent de ideale brievenschrijver voor de ingezondenbrievenrubriek van Onze Taal.

Muriel d'Oeil zei

Ben het stellig oneens. Taalconservatisme leidt in ons land tot ongewenste intimiteiten: 'de electronicus zit aan de electronica', 'de fysicus gebruikt de fysica'. A physicist has no such problem, maar in onze cultuur zit seksisme diep in de taal gebakken: een man spreekt 'mannentaal', een vrouw uit 'vrouwenpraat'. Mannenpraat..? Vrouwentaal...? Een 'jongen en een meisje', zo hoort het volgens onze taal. Maar een meid met een jongetje, dat geeft rare associaties. De groep van neutraalmakers zorgt voor het gevraagde feministische golfje, omdat hij de man onzijdig maakt: 'zij is fysicus' - dat is toch heel gewoon?

Mogelijk gemaakt door Blogger.