dinsdag 30 augustus 2011

Zia Ul-Hacq, Gaddafi, Stalin, het maakt weinig uit.

In de afgelopen weken las ik A Case Of Exploding Mangoes van Mohammed Hanif. Het verscheen in 2008, maar het blijft actueel.

Het speelt in Pakistan in 1988, in de drie maanden tot en met het moment dat moslimdictator Zia Ul-Hacq, samen met hoofd inlichtingendienst Generaal Akhtar en nog 27 mensen, omkomen als het presidentiële vliegtuig ontploft. Dat is een historisch voorval waarvan de toedracht nog steeds niet is opgehelderd.

Het boek zit heel knap in elkaar, het is buitengewoon goed geschreven, soms erg grappig, vaak cynisch maar vooral droevig stemmend. Een goede samenvatting, door Marnix Verplancke, vindt u hier, dus ik zal niet proberen die te evenaren. Dat laat ruimte voor wat context.

Je mag constateren dat alle islamitische landen dictaturen zijn. Dat de regimes van Ben Ali, Mubarak en Gaddafi zopas omvergeworpen zijn doet daar niet aan af.

A Case of Exploding Mangoes laat zien hoe dictatuur werkt: de dictator heeft de absolute macht over het leger. Dat is de machtsbasis. Zijn 'inlichtingendienst', met in dit geval Generaal Akhtar aan het hoofd, maakt alle mogelijke dwarsliggers onschadelijk door middel van opsluiting, marteling en moord. Waar ze schuldig aan zijn en óf ze werkelijk schuldig zijn, dat doet er weinig toe. De inlichtingendienst neemt het zekere voor het onzekere.

Ik denk dat elke dictatuur zo werkt, dus niet alleen dictatuur in islamitische landen (wat niet hetzelfde is als islamitische dictatuur, zoals Iran). Pak een wereldkaart en plaats een vlaggetje in iedere min-of-meer dictatuur. Je zult zien dat landen waar zulke praktijken helemaal niet voorkomen in de minderheid zijn.

Hanif heeft een tijd in de Pakistaanse Luchtmacht gediend, dus ik denk dat hij weet waarover hij het heeft. Elke schrijver schrijft immers over dingen die hij heeft meegemaakt.

Wat in het oog springt is niet alleen hoe intens gemeen en wreed de uitvoerders van de dictatuur zijn, maar vooral ook de terloopsheid waarmee ze hun taak uitvoeren. De motivatie is niet per se geld en macht; evenmin zijn ze uit op sadistische bevrediging, daar zijn ze te veel afgestompt voor. De werkelijke perversiteit is dat men gewoon zijn werk doet.

Al die moord en marteling is maar bijzaak voor Generaal Akhtar. Zijn eer en genoegen is om de vijand vóór te zijn. Hij heeft de blik naar buiten gericht. Zijn onderhorigen knappen achter hem, ongevraagd, het vuile werk op. Hún genoegdoening is dat zij daardoor hogerop komen.

De bonus voor het volk is orde en rust: zolang je niet afwijkt ben je veilig. Zo werkte het in Pakistan onder Zia, zo werkte het onder Stalin, Mao, Honecker, Ben Ali, Mubarak, Gaddafi, noem ze allemaal maar op. Nu al klagen mensen in Libië dat ze zich onder Gaddafi veiliger voelden. Het wapenarsenaal is gediffundeerd onder het volk, en wie eenmaal heeft leren schieten levert zijn wapen niet meer in.

Het is een vloek waar de mensheid voorlopig nog niet van af is.

A Case of Exploding Mangoes heeft een eigen website met reading guide. Daar zien we dat dat er een facebook-groep is genaamd Who Killed General Zia?.

Geen opmerkingen:

Mogelijk gemaakt door Blogger.